Marka İşbirliklerinde Yasal Güvenlik Kılavuzu: Telif ve Reklam Mevzuatı
Milyonlara ulaşan paylaşımlarınız, markalar için güçlü bir reklam aracı olsa da, bu süreç "kişisel paylaşım" ile "ticari reklam" arasındaki sınırları bulanıklaştırmaktadır.
Ajans olarak, içerik üretici iş birliklerinizin sürdürülebilirliği ve yasal güvenliğiniz için müzik telifleri başta olmak üzere aşağıdaki kurallara azami özen göstermenizi öneriyoruz.
1. Kritik Konu: İşbirliklerinde Müzik Kullanımı ve Telif Hakları
İçerik üreticilerin en sık yaptığı hata, kişisel paylaşımlarında kullandıkları popüler müzikleri, marka işbirlikleri (reklam) içeren paylaşımlarında da kullanabileceklerini düşünmeleridir. Oysa platform kuralları ve yasalar burada kesin bir ayrım yapar.
Kişisel vs. Ticari Kullanım Ayrımı
- Kişisel ve İçerik Üretici Hesapları: Instagram’ın lisanslı müzik kütüphanesine erişebilirler ancak bu kütüphane yalnızca kişisel ve ticari olmayan kullanım içindir.
- Ticari (İşletme) Hesaplar ve İşbirlikleri: Bir markayı tanıttığınız, ücret aldığınız veya ticari bir fayda sağladığınız içeriklerde, standart müzik kütüphanesini kullanamazsınız. Ticari kullanım için senkronizasyon ve ana kayıt haklarını kapsayan özel lisanslar gereklidir.
Müzik Telifi Hakkında Doğru Bilinen Yanlışlar
Aşağıdaki efsanelere inanmak, sizi ve işbirliği yaptığınız markayı yasal yaptırımlarla karşı karşıya bırakabilir:
- YANLIŞ: "Şarkının sadece 7 saniyesini veya 30 saniyesini kullanırsam telif sorunu olmaz."
- DOĞRU: Süre sizi lisans alma zorunluluğundan muaf tutmaz. Telif hakkı olan müziğin herhangi bir bölümü lisans gerektirir.
- YANLIŞ: "Instagram kütüphanesindeki her müzik telifsizdir."
- DOĞRU: Hayır, o kütüphane kişisel kullanım içindir. Ticari işbirliklerinde kullanılamaz.
- YANLIŞ: "Müziğin hızını veya tonunu değiştirirsem teliften kaçarım."
- DOĞRU: Lisanslama gerekliliklerini aşmak için müziği değiştirmek işe yaramaz ve yasal riski ortadan kaldırmaz.
Çözüm: Ne Yapmalısınız?
- Meta Ses Koleksiyonu: Ticari içeriklerinizde, Meta'nın işletmeler için sunduğu 14.000'den fazla telifsiz şarkıyı içeren "Ses Koleksiyonu"nu kullanın.
- Lisans Satın Alma: Popüler bir şarkı kullanmak zorundaysanız, hak sahiplerinden ticari kullanım lisansı alınmalıdır.
- Telif Hakkı Araştırması: İçeriği yayınlamadan önce müziğin ticari kullanıma uygunluğunu mutlaka araştırın veya ajansımıza danışın.
2. "Gizli Reklam" Tuzağı ve Etiketleme Zorunluluğu
Türk hukukuna (6502 sayılı Kanun) göre; bir içerik üretici ücret veya menfaat (ücretsiz ürün, tatil vb.) karşılığında bir ürünü tanıtıyorsa, bunu açıkça belirtmek zorundadır. Tüketiciyi yanıltmak "Haksız Ticari Uygulama" sayılır.
Zorunlu Etiketler: Paylaşımlarınızda şu etiketlerden en az birini kullanmak yasal zorunluluktur:
- #Reklam
- #Sponsorlu
- #İşbirliği
Bu etiketlerin kullanılmaması durumunda Reklam Kurulu hem size hem de markaya idari para cezası uygulayabilir.
3. Telif ve Marka Hakkı İhlalinin Sonuçları
İzinsiz müzik, görsel veya logo kullanımı basit bir "kaldırma" işlemiyle sonuçlanmayabilir. Karşılaşabileceğiniz riskler şunlardır:
- Hapis ve Para Cezası: FSEK m. 71’e göre telif hakkı ihlali nedeniyle 1 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası veya adli para cezası söz konusu olabilir.
- Yüksek Tazminatlar: Eser sahibi (müzisyen, fotoğrafçı vb.) maddi ve manevi tazminat davası açabilir.
- Hesap Kapanması: Tekrarlayan ihlallerde Instagram/YouTube hesabınız tamamen kapatılabilir.
- İçeriğin Sessize Alınması: Meta, yapay zeka ile ihlali tespit edip videonuzu sessize alabilir veya kaldırabilir
4. İçerik Üreticisi İçin Kontrol Listesi (Checklist)
Bir işbirliği içeriğini yayına almadan önce şu soruları mutlaka yanıtlayın:
- Müzik Lisansı: Videodaki müzik ticari kullanım için lisanslı mı veya telifsiz (royalty-free) kaynaklardan mı alındı?
- Etiketleme: Paylaşımda #Reklam, #İşbirliği vb. etiketler açıkça görünüyor mu?
- Görsel Kaynağı: Videoda kullanılan fotoğraf veya grafikler size mi ait, yoksa izinsiz mi alındı?
- Sağlık Beyanı: Ürün hakkında "kesin çözüm", "iyileştirir" gibi bilimsel kanıtı olmayan yanıltıcı sağlık beyanlarından kaçınıldı mı?
Unutmayın: Telif hakkı sadece yasal bir konu değil, aynı zamanda emeğe saygı meselesidir. Kendi içeriklerinize gösterdiğiniz saygıyı, başkalarının (müzisyenlerin, tasarımcıların) üretimlerine de göstermek profesyonelliğin gereğidir.
